Er is dit jaar iets gebeurd waar bij overheidsorganisaties al jaren over werd gepraat, maar wat nu daadwerkelijk op papier staat: het Rijk gaat een eigen cloud bouwen. Niet als visiedocument, maar met een ontwerp, een proof of concept en de ambitie om eind dit jaar de eerste applicaties te hosten.
In gesprekken met developers wordt dit vaak afgedaan als politiek gedoe. Dat snappen we, want de meeste beleidsnota’s veranderen weinig aan wat je maandagochtend in je IDE opent. Deze keer ligt het volgens ons anders. De keuzes die nu worden gemaakt, bepalen de komende jaren welke stack er in overheidsprojecten draait en welke kennis schaars wordt.
Wat er is besloten
Er lopen twee sporen naast elkaar.
Strengere regels voor wat er nu draait. In het herziene rijksbrede cloudbeleid moeten overheidsinstellingen hun afhankelijkheidsrisico’s in kaart brengen en een exitplan opstellen voor het geval een clouddienst uitvalt. Kritieke organisaties krijgen daarnaast het advies om voor hun kerntaken geen diensten meer af te nemen van aanbieders die onder wetgeving van buiten de EU of EER vallen. Een flinke stap ten opzichte van een paar jaar geleden, toen “het staat in een Europese regio” nog als antwoord volstond.
Een eigen soevereine overheidscloud. Op advies van Gartner is gekozen voor het meest vergaande scenario: een volledig nieuwe, centraal aangestuurde cloud die los van de bestaande systemen wordt opgebouwd, waar mogelijk in de eigen datacenters van het Rijk. Het eerste ontwerp draait om een containerplatform volgens de Haven-standaard, gebaseerd op open source. Nederland mikt daarbij op de hoogste soevereiniteitscategorie uit het EU Cloud Sovereignty Framework, waarbij technologie en exploitatie volledig onder EU-controle vallen.
De Belastingdienst als praktijkvoorbeeld
Wil je weten wat dit in de praktijk betekent, kijk dan naar de Belastingdienst. Het Adviescollege ICT-toetsing gaf een hard oordeel over de uitrol van Microsoft 365: draai de uitrol in de publieke cloud terug en maak uiterlijk eind 2026 keuzes voor een groeipad naar een toekomstvaste werkomgeving. Het programma staat inmiddels in de pauzestand.
Het leerzaamste is niet de conclusie maar de onderbouwing. De backup-oplossing die als exit-maatregel moest dienen, functioneert voor beheerders als een black box: geen zicht op de interne werking, herstel alleen via de standaardinterfaces van de leverancier. Valt die leverancier weg in precies het scenario waarvoor de backup bedoeld was, dan is er dus geen herstel. Dat is geen abstract soevereiniteitsdebat meer, maar een architectuurprobleem dat iemand had moeten zien.
Wat dit betekent voor developers
Wij zien drie dingen verschuiven.
Containers worden minder vrijblijvend. Als het fundament van de overheidscloud een Haven-conform containerplatform is, wordt gedegen kennis van containerisatie, Helm, GitOps en clusterconfiguratie geen specialisme meer maar basisbagage voor overheidswerk. Het verschil met nu: je kunt niet meer terugvallen op een managed service die het zware werk voor je doet.
Managed services verdwijnen uit je gereedschapskist. Dit punt wordt het vaakst onderschat. Bouw je op Azure, dan krijg je veel cadeau: een managed database, identity, secrets, logging, autoscaling. In een soevereine omgeving richt je dat zelf in. Een PostgreSQL-cluster met replicatie, failover en een aantoonbaar werkend restore-scenario is echt iets anders dan een vinkje in een portal. Developers die weten hoe de laag onder het platform werkt, worden de komende jaren aanzienlijk waardevoller.
Exit en overdraagbaarheid worden ontwerpeisen. Vraag jezelf bij je huidige project eens af: als deze leverancier morgen wegvalt, hoe lang doen we erover om ergens anders te draaien? Krijgen we onze data er compleet uit, in een formaat dat elders leesbaar is? Hebben we dat ooit getest, of staat het alleen in een document? Dat is geen infrastructuurvraag maar een applicatievraag, en dus jouw vraag. De echte lock-in zit zelden bij de hostingprovider, maar in de manier waarop de applicatie is gebouwd.
Wat dit betekent voor opdrachtgevers
Het praktische gevolg is dat er meer eigen kennis wordt gevraagd op een moment dat die kennis jarenlang bewust is uitbesteed.
Een soevereine cloud koop je namelijk niet in als product. Je bouwt en beheert hem met mensen die snappen wat eronder zit: architecten die een leverancier kritisch kunnen bevragen, beheerders die een platform beheersen in plaats van bedienen, en developers die zowel de hyperscaler-wereld als de on-premises-wereld kennen. Dat profiel is nu al schaars.
Daar zit ook een zorgpunt. Er komt geen extra geld bij; de transitie moet uit bestaande infrastructuurbudgetten worden betaald. Organisaties zullen dus scherpe keuzes moeten maken. Ons advies: begin niet met de migratie, maar met het in kaart brengen van waar je afhankelijkheden werkelijk zitten. Dat valt vaak mee bij de hosting en tegen bij de applicatie.
Een nuchtere kanttekening
We geloven niet dat dit vanzelf goed gaat. Soevereiniteit zit niet in een datacenter. Een Nederlandse cloud in een Nederlands datacenter is nog steeds niet soeverein als de klant geen onafhankelijk sleutelbeheer heeft, geen afdwingbare toegangscontrole en geen exit die ooit daadwerkelijk is uitgevoerd. De kritiek dat de overheid dit soort platformen eerder probeerde en toen vastliep op organisatie in plaats van techniek, is niet onterecht.
Maar of het volledig slaagt of half: de richting staat vast, en die vraagt om ander vakmanschap dan de afgelopen tien jaar. Wie zich nu verdiept in containerplatformen, open source-stacks en systemen die je aantoonbaar kunt verhuizen, zit de komende jaren goed.
Tot slot
Wij werken vrijwel uitsluitend met developers die bij Nederlandse overheidsorganisaties aan de slag zijn. We zien dit dossier dus niet van een afstandje, maar in de opdrachten die langskomen en de vragen die opdrachtgevers stellen. Wil je hierover sparren, als developer of als opdrachtgever, dan gaan we daar graag over door.
Bronnen
- Tweede Kamer: brief over de soevereine overheidscloud (juli 2026)
- Computable, Kabinet kiest voor maximale digitale soevereiniteit, 3 juli 2026
- Computable, Belastingdienst stopt uitrol Microsoft 365 in de publieke cloud, 10 juli 2026
- Adviescollege ICT-toetsing, advies programma uitrol M365, juni 2026
- Herzien rijksbreed cloudbeleid 2026
